Doppler Cihazı Hurdaları : Doppler ultrason cihazları, modern tıbbın vazgeçilmez tanı ekipmanları arasında yer almaktadır. Kan akışını, damar yapısını, organların vasküler durumunu ve pek çok fizyolojik parametreyi yüksek doğrulukla değerlendirebilen bu cihazlar; kardiyoloji, kadın doğum, damar cerrahisi, radyoloji, nöroloji ve acil servis gibi pek çok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak her elektronik tıbbi cihaz gibi Doppler cihazlarının da belirli bir kullanım ömrü bulunmaktadır. Teknoloji geliştikçe eski modellerin yerini daha hızlı, daha hassas ve daha yüksek çözünürlüklü cihazlar almakta, böylece yüzlerce Doppler cihazı hurdaya ayrılmaktadır.

Doppler cihazı hurdaları, sıradan elektronik atıklardan farklıdır. Hem tıbbi cihaz bileşenleri içermeleri hem de hassas elektronik parçaların kompleks yapısı sebebiyle özel geri dönüşüm süreçlerine ihtiyaç duyarlar. Dahası, Doppler cihazları değerli metaller, yüksek kalite PCB kartlar, kablo bileşenleri, sensörler, mikroişlemciler ve bazı modellerde özel alaşımlar içermektedir. Bu da hurdalarının ekonomik olarak anlamlı bir geri dönüşüm potansiyeli taşıdığı anlamına gelir.

Bu kapsamlı makalede, Doppler ultrason cihazlarının hurdaları, içerdiği değerli materyaller, geri dönüşüm süreçleri, çevresel etkileri, mevzuat gereklilikleri ve sürdürülebilirlik açısından önemi tüm yönleriyle ele alınmaktadır.

Doppler Cihazı Nedir? Teknolojik Yapısı ve Çalışma Prensibi

Doppler ultrason, ses dalgalarının hareketli yapılar üzerindeki yansıma davranışını ölçerek hız, yön ve karakter hakkında bilgi veren bir görüntüleme yöntemidir. Bu etki fizikçi Christian Doppler tarafından keşfedildiği için bu adı taşır.

Bir Doppler cihazı temel olarak şu bileşenlerden oluşur:

• Ana kontrol ünitesi
• Görüntü işleme kartları
• Ultrason probu (transdüser)
• Ekran paneli
• Güç dağıtım modülleri
• Amplifikatör devreleri
• Sinyal işleme birimleri
• Yazılım tabanlı kontrol sistemleri
• Kablolar ve konektörler
• Hafıza birimleri
• Isı yönetim bileşenleri

Doppler cihazının çalışma sistemi özetle şu şekildedir:

1. Transdüser ses dalgaları üretir.
2. Dalgalar dokulara çarpar ve geri döner.
3. Hareketli yapılar (kan akışı vb.) nedeniyle frekans değişimi oluşur.
4. Bu değişim sinyale dönüştürülür.
5. Sinyal işleme kartları bunu görüntüye çevirir.

Dolayısıyla cihaz, hem yüksek frekanslı ultrasonik dalga üreten hem de bunları işleyen kompleks elektronik bileşenlere sahiptir. Bu bileşenler ömrünü tamamladığında hurda sınıfına girer.

Doppler Cihazı Neden Hurdaya Ayrılır?

Doppler cihazları tıpta yaygın olarak kullanıldığı için yenileme döngüsü oldukça sık gerçekleşmektedir. Hurdaya ayrılma nedenleri şunlardır:

• Teknolojik eskime
  Yeni modellerin daha yüksek çözünürlüklü görüntü vermesi nedeniyle eski cihazlar kullanılmaz hale gelir.
• Parça arızaları
  Özellikle prob, mikroişlemci kartları ve ekran panelleri zamanla bozulabilir.
• Onarım maliyetinin yeni cihaz maliyetine yaklaşması
  Bazı eski cihazların parçaları üretilmediği için tamir maliyeti çok yüksektir.
• Hastane modernizasyon süreçleri
  Sağlık kurumları düzenli olarak cihaz güncellemesi yapmaktadır.
• Kullanım süresinin dolması
  Tıbbi cihazlar belirli yasalar gereği belirli bir süreden sonra yenilenir.
• Ürün desteğinin sona ermesi
  Üretici firmalar belirli bir süreden sonra yedek parça desteğini keser.

Bu nedenle yıllık olarak binlerce Doppler cihazı hurdaya çıkmaktadır.

Doppler Cihazı Hurdalarının Yapısı ve İçerdiği Değerli Materyaller

Bir Doppler ultrason cihazı, hem elektronik hem mekanik hem de optik bileşenlerden oluşur. Bu nedenle hurdası çok değerli bir kaynaktır.

Aşağıda Doppler cihazlarının hurda potansiyeli bileşen bazında incelenmiştir:

Elektronik Kart Hurdaları

Doppler cihazlarının içerisinde ortalama olarak 10–25 adet farklı PCB kart bulunur. Bu kartlar:

• İşlemci kartları
• Sinyal güçlendirici kartları
• Ses işleme kartları
• Uydu devre kartları
• Ekran kontrol kartları
• Güç dağıtım devreleri
• Hafıza ve depolama PCB’leri

gibi pek çok teknolojik mikro bileşene sahiptir.

Bu kartlarda genellikle şunlar bulunur:

• Altın kaplama yollar
• Gümüş içeren lehimler
• Bakır tabanlı devre hatları
• Metal oksit yarı iletkenler
• Palladyum ve platin içeren küçük çipler
• Nadir toprak elementleri

Dolayısıyla bu kartlar geri dönüşüm sektöründe yüksek değerli elektronik atık sınıfına girer.

Ultrason Probunun Hurdası

Prob, cihazın en pahalı ve en hassas kısmıdır. İçerisinde:

• Piezoelektrik kristaller
• Seramik bileşenler
• Bakır kablolar
• Koruyucu metal alaşımlar

bulunur.

Prob hurdaları diğer elektronik hurdalara göre daha az rastlanır ancak içerdikleri piezoelektrik materyaller özel rafineri süreçleri gerektirir.

Ekran Paneli Hurdası

Modern Doppler cihazlarında genellikle:

• LED ekran
• LCD ekran
• Dokunmatik paneller

kullanılır. Bu ekranlarda:

• İndiyum
• Kalay
• Cam elyaf
• İnce iletken filmler

bulunur. Bu nedenle ekran hurdalarının geri dönüşümü oldukça anlamlıdır.

Güç Kaynakları ve Kablolar

Güç modülleri:

• Bakır bobinler
• Trafolar
• Kapasitörler
• Dirençler
• Alüminyum soğutucular

içerir.

Kablolar ise genellikle:

• Yoğun bakır içeriğine sahip
• Koruyucu kauçuk veya PVC kaplamalı
• Tıbbi cihaz standardında üretilmiş

yüksek kaliteli iletkenlerdir.

Şasi ve Mekanik Parçalar

Doppler cihazının gövdesi genellikle:

• Çelik
• Alüminyum
• Plastik polimerler
• Medikal sınıf destek yapıları

içerir.

Bu parçalar metal hurda olarak geri kazanılabilir.

Doppler Cihazı Geri Dönüşüm Süreci

Doppler cihazlarının geri dönüşümü basit bir elektronik atık geri dönüşümünden farklıdır. Çünkü tıbbi cihazlar:

• Özel güvenlik önlemleri
• Kalibre edilmiş parçalar
• İç içe geçmiş hassas devreler
• Özel tıbbi sensörler

içerir.

Aşağıda geri dönüşüm süreci profesyonel adımlarla anlatılmıştır:

Cihazın Toplanması ve Taşınması

Cihazlar hastanelerden, kliniklerden ve tıbbi laboratuvarlardan alınarak lisanslı tesislere taşınır. Taşıma sırasında:

• Sarsıntı kontrolü
• Kırılabilir parçaların sabitlenmesi
• Elektronik korunumu

gibi prosedürler uygulanır.

İlk Değerlendirme (Ön Söküm Kontrolü)

Cihaz tesise ulaştığında uzman ekip tarafından incelenir:

• Yeniden kullanılabilir parça var mı?
• Prob çalışır mı?
• Kartlar arızalı mı?
• Ekran sağlam mı?

Bazı parçalar tamir edilip yeniden satışa sunulabilir.

Demontaj (Parçalarına Ayırma)

Cihaz tamamen sökülür. Bu aşamada:

• Kartlar
• Kablolar
• Güç kaynakları
• Prob
• Ekran
• Mekanik gövde

ayrılır.

Bu işlemler manuel olarak yapılır çünkü otomasyon için fazla karmaşık yapıdadır.

Elektronik Kartların İşlenmesi

Elektronik kartlar özel tesislerde:

• Parçalarına ayrılır
• Kırma ve öğütme işleminden geçer
• Kimyasal analiz yapılır

Ardından altın, gümüş, bakır ve palladyum gibi değerli metaller rafineri işlemine gönderilir.

Ekran Panellerinin Geri Kazanımı

Ekranlar sökülür ve:

• Cam
• Plastik
• İndiyum içeren film tabaka
• LED/LCD aydınlatma elemanları

ayrıştırılır.

İndiyum geri kazanımı özellikle değerlidir.

Prob ve Sensör Geri Dönüşümü

Prob, piezoelektrik yapı nedeniyle özel işlem gerektirir. İçindeki:

• Bakır kablolar
• Seramik kristaller
• Metal kaplama
• Plastik yalıtım

ayrı ayrı işlenir.

Metal ve Plastik Geri Dönüşümü

Gövde kısımlarındaki çelik ve alüminyum parçalar:

• Kesilir
• Tartılır
• Ayrıştırılır
• Ergitme tesislerine gönderilir

Plastik parçalar kırılarak granül hale getirilir.

Doppler Cihazı Hurdalarının Çevresel Etkileri

Doppler cihazları kontrolsüz şekilde atıldığında çevre için ciddi zararlar oluşturabilir. Bunların başında şunlar gelir:

• PCB kartlarında bulunan kimyasallar doğaya karışabilir.
• Gümüş, kurşun ve kalay içeren lehimler toprağı kirletir.
• Plastik gövde 200 yıl boyunca çözünmeden kalır.
• Metal aksamlar paslanarak ağır metal sızıntısına yol açabilir.
• Ekran panelleri çevreye toksik bileşenler salabilir.

Bu nedenle bu cihazların çevre lisanslı geri dönüşüm tesislerinde işlenmesi zorunludur.

Ekonomik Açıdan Geri Dönüşümün Önemi

Bir Doppler cihazından elde edilen hurda türüne göre geri kazanılabilir materyaller:

• Altın
• Bakır
• Gümüş
• Alüminyum
• Çelik
• Piezoelektrik kristaller
• TFT ekran malzemeleri

Bu bileşenler geri dönüşüm firmaları için ekonomik gelir oluşturmaktadır. Bunun yanında:

• Hastaneler cihaz hurdasını geri dönüşüm firmalarına satarak gelir elde eder.
• Tesisler ham madde kazanır.
• Enerji ve doğal kaynak tasarrufu sağlanır.

Yasal Düzenlemeler ve Geri Dönüşüm Zorunlulukları

Türkiye’de tıbbi elektronik cihaz geri dönüşümü aşağıdaki mevzuatlara bağlıdır:

• Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği
• Atık Yönetimi Yönetmeliği
• Tehlikeli Atık Yönetmeliği
• Tıbbi Cihazlar Yönetmeliği
• Çevre Kanunu

Lisanssız tesislerde tıbbi cihaz sökümü yapmak yasaktır.

Doppler Cihazı Hurdalarının Geri Dönüşümü Sürdürülebilir Sağlık Sisteminin Anahtarlarından Biridir

Doppler ultrason cihazı hurdaları, hem elektronik hem mekanik hem de tıbbi teknoloji bileşenleri içerdiği için geri dönüşüm açısından oldukça değerlidir. Bu cihazların doğru şekilde geri kazanılması:

• Elektronik atıkların azalmasına
• Doğal kaynakların korunmasına
• Enerji tasarrufuna
• Hastanelerin ekonomik kazanç sağlamasına
• Yenilenebilir hammadde üretimine

büyük katkı sunmaktadır.

Tıbbi teknolojinin sürdürülebilir geleceği, bu tür cihazların geri dönüşümünün yaygınlaşmasına bağlıdır. Sağlık sektöründe kullanılan her cihaz gibi Doppler ultrasonların da geri dönüşümü hem çevre hem ekonomi hem de toplum sağlığı açısından kritik öneme sahiptir.