Koter Cihazı Hurdaları, modern cerrahi uygulamaların en kritik ekipmanlarından biridir. Hem kesme hem de kanama durdurma işlevi gören bu yüksek frekanslı tıbbi cihazlar, hastanelerin ameliyathanelerinde ve klinik operasyon alanlarında yoğun olarak kullanılır. Teknolojinin hızlı gelişimiyle eski modellerin kullanım dışı kalması, arızalanması veya ekonomik ömürlerini tamamlaması sonucunda her yıl binlerce koter cihazı hurda hâline gelmektedir. Bu cihazların doğru şekilde geri dönüştürülmesi ise hem çevresel hem ekonomik hem de sağlık açısından büyük önem taşır.
Koter cihazları, içerikleri bakımından oldukça değerli elektronik bileşenlere sahiptir. Bu bileşenler arasında çok katmanlı baskılı devre kartları (PCB), kapasitörler, dirençler, yüksek frekans üniteleri, mikroçipler, metal kasalar, sensörler ve güç modülleri bulunur. Ayrıca cihazların çoğunda altın, gümüş, bakır, paladyum, alüminyum ve çelik gibi geri dönüştürülebilir metaller yer alır. Bu nedenle koter cihazı hurdaları yalnızca bir atık olarak görülmez; aynı zamanda önemli bir ekonomik hammadde kaynağıdır.
Koter cihazı hurdalarının yapısal özellikleri, bileşenlerinde bulunan değerli metaller, geri dönüşüm süreçleri, tehlikeleri, çevresel etkileri, hastanelerin yasal sorumlulukları ve profesyonel geri kazanım yöntemleri detaylı biçimde incelenmektedir. Aynı zamanda koter cihazlarının neden hurdaya ayrıldığı, hangi parçaların geri dönüştürülebilir olduğu ve geri dönüşüm sonucunda hangi ekonomik kazanımların elde edilebileceği ayrıntılı şekilde açıklanmaktadır.
Koter Cihazı Nedir ve Neden Hurdaya Ayrılır?
Koter cihazı, cerrahi operasyonlarda doku kesme ve kanama kontrolü işlemlerini gerçekleştirmek amacıyla yüksek frekanslı elektrik akımı kullanan bir tıbbi cihazdır. Bu yöntem “elektrokoter” veya “elektrocerrahi” olarak bilinir. Koter cihazları, modern ameliyatlarda kan kaybını minimize ettiği, steril çalışma ortamı sağladığı ve operasyon süresini kısalttığı için vazgeçilmez bir ekipmandır.
Bir koter cihazı hurdaya ayrılmadan önce genellikle uzun yıllar boyunca kullanılır. Ancak çeşitli nedenlerle kullanım dışı hâle gelebilir:
- İç elektronik devrelerinde arızalar oluşması
- Frekans ünitelerinin kullanım ömrünü doldurması
- Yedek parça bulunamaması
- Yeni sağlık teknolojilerinin devreye girmesi
- Sterilizasyon standartlarının değişmesi
- Dijital sistemlere geçiş nedeniyle eski cihazların işlevsiz kalması
- Güvenlik testlerinden geçememe
- Fiziksel deformasyon, sıvı teması veya mekanik hasarlar
Hurda hâline gelen bir koter cihazı asla çöpe atılmamalıdır. Çünkü:
- İçinde geri dönüştürülebilir metal ve elektronik bileşenler vardır.
- Bazı parçalar tehlikeli atık sınıfına girer.
- Uygun olmayan bertaraf yöntemleri çevre kirliliğine neden olabilir.
- Tıbbi cihazlarda kontaminasyon riski bulunur.
Bu nedenle koter cihazı hurdalarının profesyonel şekilde işlenmesi yasal ve çevresel bir gerekliliktir.
Koter Cihazı Çeşitleri ve Hurda Yapıları
Koter cihazları kullanım amaçlarına göre farklı modellere sahiptir. Her modelde bulunan bileşenlerin yapısı, hurda değerini ve geri dönüşüm yöntemlerini etkiler.
Monopolar Koter Cihazları
Kesme ve koagülasyon işlemlerinde yaygın olarak kullanılır. Yüksek frekans ünitesi, geniş devre kartları ve güçlü kapasitörleri nedeniyle hurda değeri oldukça yüksektir.
Bipolar Koter Cihazları
Daha kontrollü ve düşük enerji gerektiren işlemlerde tercih edilir. PCB kartları daha kompakt fakat metal bileşenleri yoğundur.
Gelişmiş Dijital Koter Modelleri
Ekran modülleri, mikroçipler, sensörler ve yazılım kontrollü işlemci kartları içerir. Özel teknolojileri nedeniyle geri dönüşüm süreci daha karmaşıktır.
Eski Analog Koter Cihazları
Devre elemanları büyük ve ağırdır. İçerisinde bakır bobinler, büyük trafolar ve metal şaseler bulunur.
Her modelin hurda bileşenleri farklı olsa da geri dönüşüm açısından değerlendirildiğinde çoğunda ortak parçalar vardır.
Koter Cihazı Hurdalarında Bulunan Değerli Metaller
Koter cihazının en kıymetli bölümü baskılı devre kartlarıdır. Bu kartlar tıpkı bilgisayar, tıbbi monitör veya diğer medikal cihazlardaki kartlar gibi değerli metallere sahiptir.
Altın (Au)
Bağlantı uçlarında, CPU modüllerinde, işlemci pinlerinde ve veri yollarında kullanılır. Oksitlenmediği için tıbbi cihazlarda tercih edilir.
Gümüş (Ag)
Lehimlerde, iletken yolların bazı katmanlarında ve sensör modüllerinde yoğun olarak kullanılır.
Bakır (Cu)
Her koter devresinin temel metalidir. PCB yolları, bobinler, trafolar ve iç kablolar bakırdan yapılmıştır.
Paladyum (Pd)
SMD kapasitörlerin bir kısmında bulunur. Geri dönüşüm açısından oldukça değerlidir.
Alüminyum
Cihazın kasası, soğutucu blokları ve iç metal panellerinde yaygındır.
Paslanmaz Çelik
Elektrot uçları, şase yapısı ve bağlantı noktalarında yer alır.
Bu değerli metaller geri dönüşüm tesislerinde ayrıştırılarak yeniden kullanılır ve yüksek ekonomik kazanç sağlar.
Koter Cihazı Hurdalarının Tehlikeli Atık Özelliği
Her elektronik atıkta olduğu gibi koter cihazlarının da işlenmesinde dikkat edilmesi gereken bazı riskler vardır.
Elektriksel Riskler
Cihazın içinde yüksek frekans üniteleri, kapasitörler ve güç modülleri bulunur. Bunlar işlem öncesi güvenli şekilde deşarj edilmelidir.
Kimyasal Riskler
PCB kartlarında kadmiyum, nikel, cıva ve kurşun gibi ağır metaller olabilir.
Tıbbi Kontaminasyon Riski
Koter pedleri, elektrot uçları ve bağlantı aksesuarları hasta ile temas etmiş olabilir. Bu nedenle sterilizasyon işlemi gerektirir.
Batarya Riskleri
Bazı taşınabilir modellerde lityum bataryalar bulunabilir. Lityum bataryalar delinme, darbe veya aşırı ısı durumunda patlayabilir.
Bu nedenle koter hurdaları yalnızca lisanslı tesisler tarafından işlenmelidir.
Koter Cihazı Hurdalarının Geri Dönüşüm Süreci
Profesyonel geri dönüşüm, koter cihazlarının tüm bileşenlerinin güvenli şekilde ayrıştırılmasını sağlar. Süreç genellikle şu aşamalardan oluşur:
Toplama, Kayıt ve Sınıflandırma
Hurdalar:
- Modeline
- İçerik yapısına
- Batarya içerip içermediğine
- Kontaminasyon durumuna
göre ayrılır.
Sterilizasyon İşlemi
Tıbbi cihaz atıkları olduğu için geri dönüşümden önce mutlaka dezenfeksiyon uygulanır.
Elektriksel Deşarj
Kapasitörlerin ve güç ünitelerinin tamamen boşaltılması gerekir.
Mekanik Sökme Aşaması
Cihaz kasası açılır ve tüm bileşenler modül modül ayrılır:
- PCB kartlar
- Bobinler
- Trafolar
- Soğutucular
- Çip setleri
- Kablolar
- Metal gövde
- Plastik kasalar
Bu ayrım geri dönüşümde en kritik aşamadır.
Değerli Metal İçeren Kartların Ayrıştırılması
Koter devre kartları özel işleme gönderilir. Bu işleme yöntemleri:
- Kimyasal çözündürme
- Yüksek sıcaklık fırınlama
- Mekanik kırma ve ayrıştırma
- Elektrolitik geri kazanım
Bu işlemlerin sonucunda altın, gümüş, bakır ve paladyum geri kazanılır.
Plastik ve Metal Parçaların Geri Dönüşümü
Plastik parçalar granül hâle getirilerek yeniden işlenebilir. Metal parçalar ise ergitilerek farklı sektörlerde hammadde olarak değerlendirilir.
Tehlikeli Atıkların Bertarafı
Aşağıdaki parçalar özel bertaraf gerektirir:
- Lityum bataryalar
- Ağır metal içeren PCB kalıntıları
- Tıbbi kontaminasyon izleri taşıyan parçalar
Bu atıkların doğrudan doğaya bırakılması yasaktır.
Koter Hurdası Geri Dönüşümünün Ekonomik Önemi
Geri dönüşüm sayesinde:
- Altın ve gümüş gibi kıymetli metaller ekonomiye döner.
- Bakır geri kazanımı, yeni maden çıkarım ihtiyacını azaltır.
- Hastaneler hurda satışından gelir elde eder.
- Üreticilerin hammadde maliyeti düşer.
- Ülke ekonomisi elektronik atık geri dönüşümü sayesinde güçlenir.
Koter cihazı hurdaları değerli metal içerikleri nedeniyle yüksek geri dönüşüm potansiyeline sahiptir.
Koter Cihazı Hurdalarının Çevresel Etkileri
Doğru şekilde geri dönüştürülmeyen koter cihazları ciddi çevresel riskler oluşturabilir:
- Toprak ve suya ağır metal sızıntısı
- Yakma işlemi sonucu zehirli gaz salınımı
- Batarya patlamaları
- PCB kimyasallarının ekosisteme karışması
Bu riskler ancak profesyonel geri dönüşüm ile ortadan kaldırılabilir.
Hastanelerin ve Sağlık Kuruluşlarının Yasal Sorumlulukları
Koter cihazı hurdaları, Türkiye’de “Elektronik Atık Yönetimi Mevzuatı” ve “Tıbbi Atık Yönetmeliği” kapsamında değerlendirilir. Sağlık kuruluşları:
- Kullanım dışı cihazları kayıt altına almak
- Lisanslı geri dönüşüm firmalarına teslim etmek
- Bertaraf belgesi almak
- Atık beyanı yapmak
zorundadır.
Bu yükümlülüklere uyulmaması ciddi cezai yaptırımlar doğurur.
Koter Cihazı Hurdaları Değerli Bir Geri Dönüşüm Kaynağıdır
Koter cihazı hurdaları, içinde barındırdığı değerli metaller, karmaşık elektronik bileşenler ve medikal teknoloji unsurları nedeniyle önemli bir geri dönüşüm kaynağıdır. Doğru şekilde işlendiklerinde hem ekonomik bir kazanç sağlar hem de çevrenin korunmasına katkı sunar. Özellikle PCB kartları, güç modülleri ve metal parçalar geri dönüşüm açısından yüksek verimlidir. Profesyonel işleme tesisleri bu parçaları güvenli ve çevre dostu yöntemlerle ayrıştırarak yeniden üretim sektörüne kazandırır.
Sağlık ve çevre güvenliği için koter cihazlarının geri dönüşümü büyük önem taşır. Lisanslı tesislerde gerçekleştirilen geri kazanım süreci sayesinde hem çevresel riskler ortadan kalkar hem de büyük miktarda değerli metal ekonomiye geri döner.
